تبلیغات
ویکی دانش - آرایه مجاز چیست؟
ویکی دانش
ویکی پدیا | ویکیپدیا | wikipedia | علم و دانش | اطلاعات عمومی | آنچه باید بدانیم | دانستی ها

منحصر بفرد باشید

برای خانم های مشكل پسند و خوش سلیقه

زیبایی به دنبال شما می گردد

در طرح های متنوع به همراه طرح جدید میوه ای

لطفاً بعد از استفاده از این لاك زیباجذاب، با كسی دست ندهید!!!!

روش جدید و آسان فرنچ ناخن

برترین محصول آرایشی سال 2013

قیمت : 29500 تومان

با هر خرید یك بسته شامل 12 رنگ برای شما ارسال خواهد شد.

خرید پستی خرید پستی


مرتبه
تاریخ : سه شنبه 1 فروردین 1391

مجاز:

 مجاز به کاربردن واژه است درمعنایی غیرحقیقی به شرط آن که میان معنی حقیقی و معنی غیر حقیقی پیوندی برقرار باشد. به تعبیر دیگر به کار رفتن واژه ای است در غیر معنی حقیقی، به شرط وجود علاقه و قرینه.  مثلا هنگامی که می گوییم :« جهان انجمن شد بر تخت اوی » مراد ازجهان، مردم جهان است.

علاقه چیست؟

پیوند و تناسبی است که میان حقیقت و مجاز وجود دارد.  

قرینه چیست؟

نشانه ای است که ذهن را از حقیقت باز می دارد و آن را به جستجوی معنی مجازی برمی انگیزد.

***
 معمولا رابطه های زیر باعث می شود که واژه ای در معنی مجازی به کار رود:
- رابطه ی محلیه : محل یا ظرف را اراده می كنند ولی آن چه در آن است مورد نظر است

سراسرهمه دشت بریان شدند. (دشت به جای مردم دشت آمده است)
- رابطه ی کل با جز: ایران درمسابقات فوتبال قهرمان شد. (که ایران به جای تیم فوتبال ایران آمده است)
- رابطه ی جزء با کل : به کشتن دهند سر به یکبارگی (سر به جای تمام وجود آمده است)
- رابطه ی لازم با ملزوم : فلان را در دوستی پای نیست .(پای به جای پایداری آمده است)

  در اصطلاح علم بیان  این رابطه ها را علاقه نیز می نامند.

نمونه های دیگر:

1- یکی تازی ای برنشسته سیاه / همی خاک نعلش برآمد به ماه  (ماه به معنی آسمان)     

2- آن قدر گرسنه ام که می‌توانم تمام ظرف را بخورم. رابطه‌ای میان دو واژه‌ای ظرف و غذا در این عبارت است.

3- طاقت سر بریدنم باشد// وز حبیبم سر ِ بریدن نیست
سر در مصراع اول معنی حقیقی دارد ولی در مصراع دوم مجاز است و به معنی اندیشه و تصمیم و قصد به کار رفته است.

4- کلام تو گیاه را بارور می کند و از نَفَسَت گل می روید
( نَفَس ، مجاز برای سخن است)

5- با زمانی دیگر اندازه ای که پندم می دهی   کاین زمانم گوش بر چنگ است و دل در چنگ نیست

  چنگ :  دست و مجازاً به معنی اختیار

6- برو هر چه بایدت پیش گیر                     ســـــرِ ما نداری، ســـــرِ خویش گیر

  سر :  مجاز (قصد/ فکر)    -  مجاز (قصد/ فکر)

7- آفرین جان آفریــــن پـــاک را                             آن که جان بخشید و ایمان خاک

قرینه: جان و ایمان بخشیدن                                                   مجاز : انسان  

8- چو آشامیدم این پیمانه را پاک                             در افتادم ز مستی بر سر خاک     

قرینه: آشامیدن  مجاز از شراب                                                                   

9- زبان خامه ندارد سرِ بیان فراق                          و گرنه شرح دهم با تو داستان فراق 

مجاز از «تصمیم و اندیشه»  

10-  دفتر فکرت بشوی، گفته سعدی بگوی                    دامن گوهر بیار بر سَرِ مجلس ببار   

 مجلس  مجاز از «اهل مجلس»

11-  سرشان را از بیخ تراشیده اند  « سر » مجازاً موی سر

12- برو ای گدای مسكین در خانه ی علی زن    « که نگین پادشاهی دهد از کرم گدا را »

« نگین » مجازاً انگشتر

13- فراموش کردی تو سگزی مگر /   کمان و بر مرد پرخاشخر   

  « بر » مجازاً نیرو و « کمان » مجازاً قدرت تیر اندازی

14- «جهان دل نهاده بر این داستان»

در این مصراع، معنی حقیقی «جهان» دنیا و گیتی است؛ اما منظور شاعر، معنی غیر حقیقی آن است.

معنی غیر حقیقی «جهان» در این مصراع، «مردم» است؛ بنابراین می گوییم، جهان مجاز از مردم است.

15 -   «مسابقات کشتی دهه ی فجر در ایران انجام شد و ایران به مقام اول رسید.»

معنی حقیقی واژه ی ایران چنین است: کشوری است در آسیای جنوب غربی که مرکز آن «تهران» است.

 درمثال بالا، ایرانِ اولی به معنی حقیقی خودش به کار رفته است؛ اما ایران دومی به معنی غیرحقیقی (مجاز) تیم ایران است.

16- پیش دیوار آن چه گویی هوش دار                تا نباشد در پس دیوار گوش

 « گوش » اندام شنوایی آدمی و در این معنا « حقیقت » است بنابراین نمی تواند در پس دیوار بیاید و همین نكته قرینه ای است كه ذهن را به جست و جوی معنی مجازی وا می دارد . معنی مجازی گوش در این بیت « انسان جاسوس » است . علاقه ای كه « گوش » را به « انسان جاسوس » می پیوندد علاقه ی جزئیه نام دارد زیرا گوش جزیی از انسان و اندام شنوایی اوست

17- بر آشفت عابد كه خاموش باش                  تو مرد زبان نیستی گوش باش

شاعر زبان را در معنی « سخن » به كار برده است و بقیه ی واژه ها ی جمله ، قرینه ای هستند كه این مجاز را معین می كنند . زبان ابزاری است كه سخن با آن ادا می شود و همین علاقه ای است كه معنی حقیقی و مجازی را به هم می پیوندد

18- ماه دشت لاله ها را روشن كرده است  ( ماه : مجاز از  معنی نور ماه  )

19- دل عالمی بسوزی چو عذار بر فروزی  (  عالم : مردم عالم )

20- سپید شد چو درخت شكوفه دار سرم  (  سر :  موی سر )

 

نكته

  از آنجایی که در « استعاره » لفظ در معنای حقیقی خود بکار نمی رود،لذا هر استعاره نوعی مجازاست.  بنابراین هر مجازی استعاره نیست، اما  همه ی استعاره ها مجاز هستند .

 مثال      :                                
الف) همه ی کلاس زدند زیر خنده .                  

 چون رابطه میان واژه ی « کلاس » و « دانش آموزان » رابطه جایگاهی است، یعنی کلاس به جای دانش آموزان به کار رفته « مجاز » است، هیچ گونه رابطه مشابهت مابین دو کلمه ی « کلاس و دانش آموز » نیست . بنابراین این نوع مجازها استعاره نیستند .

ب) چهره اش شکفت .

چهره با توجه به قرینه « شکفتن » استعاره از « گل » است، بنابراین چون « چهره » در معنای غیر حقیقی به کار رفته است « مجاز » است، اما چون نوع را بطه بین « چهره و گل » سرخی و لطافت است مجاز از نوع علاقه مشابهت است که به آن استعاره می گویند .

 

تذكّر  :

شما دانش پژوهان عزیز در تست ها و تمرین ها برای آن كه مجاز را از استعاره تشخیص دهید باید ابتدا به دنبال واژه ای بگردید كه در معنای غیر حقیقی و معمولی به كار رفته باشد .سپس به رابطه ی میان این دو واژه دقّت نمایید .

اگر این رابطه نوعی همانندی و شباهت بود با استعاره روبرو هستید و اگر آن رابطه همانندی نبود ، مجاز است . پس برای رسیدن به مجاز لازم نیست كه حتما رابطه ی میان دو واژه را بدانید .كافی است كه مطمئن شوید رابطه دو واژه از نوع شباهت نیست تا مجاز با استعاره اشتباه گرفته نشود

 

 تست 1 : در همه ی گزینه ها آرایه ی مجاز وجود دارد به جز...

 1)چو صیتش در افواه دنیا فتاد                 تزلزل در ایوان کسرا فتاد

 2)گر نبندی زین سخن تو حلق را             آتشی آید بسوزد خلق را

 3)تهمتن گز اندر کمان راند زود                بر آن سان که سیمرغ فرموده بود

 4)بزد تیر بر چشم اسفندیار                   سیه شد جهان پیش آن نامدار 

 

تست2  :

1-  همی گرد رزم اندر آمد به ابر             2 - همی ریخت آب و همی خست روی

3- به یاد روی شیرین بیت می گفت         4- من خویشتن اسیر كمند نظر شدم

 

تست3 :

1- همی كند سودابه از خشم موی            2- بر او انجمن گشت بازارگاه

3- هر كاو نكند فهمی زین كلك خیال انگیز   4- ما را سر باغ و بوستان نیست


منبع: صدای ادب



طبقه بندی: ادبیات و شعر، 
برچسب ها: علاقه چیست؟، قرینه چیست؟،
ارسال توسط سپل حسینی
آخرین مطالب
آرشیو مطالب
نظر سنجی
کدام یک کاربردی تر است؟



صفحات جانبی
چت روم

قالب وبلاگ